Nhân giống cây trồng rừng năng suất cao bằng công nghệ nuôi cấy mô – Nền tảng cho lâm nghiệp bền vững
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu ngày càng lớn về nguyên liệu gỗ, việc chủ động nguồn giống cây trồng rừng có năng suất và chất lượng cao đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ngành lâm nghiệp Việt Nam. Trong số các giải pháp kỹ thuật tiên tiến, nuôi cấy mô (in vitro) được xem là phương pháp hiệu quả nhất để nhân nhanh các dòng cây ưu trội, đảm bảo đồng đều di truyền, sạch bệnh và phù hợp với trồng rừng quy mô lớn.
Nuôi cấy mô – xu hướng tất yếu của lâm nghiệp hiện đại
Trên thế giới, công nghệ nuôi cấy mô đã được ứng dụng sớm trong lâm nghiệp tại nhiều quốc gia có nền khoa học tiên tiến như Pháp, Đức, Brazil, Trung Quốc… nhằm phục vụ nhân giống nhanh các loài cây rừng có sinh trưởng mạnh, năng suất cao. Phương pháp này cho phép tạo ra số lượng lớn cây con trong thời gian ngắn, đồng thời duy trì được tính trạng di truyền tốt của cây mẹ.
https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/10/cay-chuoi-cay-mo-tai-vigen_11zon.webp
Tại Việt Nam, nuôi cấy mô bắt đầu được đưa vào lâm nghiệp từ đầu những năm 1990, gắn liền với việc nhập nội các dòng Bạch đàn ưu trội từ Trung Quốc. Từ đó đến nay, công nghệ này không ngừng được hoàn thiện và mở rộng ứng dụng, trở thành công cụ quan trọng trong các chương trình trồng rừng sản xuất và trồng rừng kinh tế.
Vai trò của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam
Gần đây, Trung tâm Nghiên cứu Giống cây rừng trực thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã chọn tạo thành công nhiều giống cây rừng có năng suất và chất lượng vượt trội so với các giống đang sử dụng đại trà. Đáng chú ý là các tổ hợp lai giữa Keo lai, Keo lá tràm và Bạch đàn lai, đáp ứng tốt yêu cầu cấp bách về trồng rừng nguyên liệu, rừng gỗ lớn và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến.
Thông qua công nghệ nuôi cấy mô, các giống cây ưu trội này có thể được nhân nhanh với số lượng lớn, giữ nguyên đặc tính di truyền tốt, đồng thời duy trì trạng thái “trẻ hóa” của vật liệu giống – yếu tố then chốt giúp cây sinh trưởng mạnh và ổn định trong điều kiện sản xuất.
Quy trình kỹ thuật nuôi cấy mô cây rừng
Quy trình nuôi cấy mô cây trồng rừng thường bao gồm các giai đoạn chính: khử trùng mẫu vật – nhân chồi – tạo rễ – ra ngôi và thuần dưỡng cây con. Vật liệu ban đầu là các đoạn chồi gốc được lấy từ cây mẹ đã qua chọn lọc kỹ lưỡng, đảm bảo sạch bệnh và mang đặc tính ưu việt.
Trong quá trình nuôi cấy, môi trường MS cải tiến được sử dụng phổ biến, kết hợp với các chất điều hòa sinh trưởng như BAP, Kinetin, IBA, NAA ở nồng độ thích hợp cho từng loài cây. Các yếu tố môi trường như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm và chế độ chiếu sáng cũng được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm tối ưu khả năng nhân chồi và ra rễ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, nuôi cấy mô cho phép đạt hệ số nhân chồi cao, tỷ lệ ra rễ vượt trội và tỷ lệ sống của cây con sau ra ngôi đạt trên 80–90% nếu được thuần dưỡng đúng kỹ thuật. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất cây giống, đồng thời rút ngắn thời gian cung ứng cho các dự án trồng rừng quy mô lớn.
Ý nghĩa đối với chương trình trồng rừng bền vững
Việc ứng dụng rộng rãi công nghệ nuôi cấy mô trong lâm nghiệp không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt cây giống chất lượng cao, mà còn góp phần quan trọng vào việc thực hiện các chương trình trồng rừng quốc gia, nâng cao năng suất rừng trồng và hiệu quả kinh tế cho người dân.
Bên cạnh cây rừng, công nghệ nuôi cấy mô hiện nay còn được mở rộng sang nhiều nhóm cây có giá trị cao khác như cây dược liệu, cây cảnh và cây công trình. Các doanh nghiệp công nghệ sinh học trong nước đã chủ động tiếp cận và thương mại hóa sản phẩm, tiêu biểu là https://vigen.vn/ – đơn vị cung cấp đa dạng các dòng cây giống nuôi cấy mô đạt tiêu chuẩn chất lượng, phục vụ cả sản xuất và nghiên cứu.
Trong số các sản phẩm nổi bật, https://vigen.vn/san-pham/kim-tuyen-af1-cay-mo/ là ví dụ điển hình cho việc ứng dụng nuôi cấy mô nhằm bảo tồn và phát triển nguồn gen cây quý, đồng thời mở ra hướng đi mới cho sản xuất cây dược liệu gắn với lâm nghiệp bền vững.
Kết luận
Nuôi cấy mô đã, đang và sẽ tiếp tục là giải pháp công nghệ cốt lõi trong nhân giống cây trồng rừng năng suất cao. Với sự vào cuộc của các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ phù hợp, công nghệ này không chỉ nâng cao chất lượng rừng trồng mà còn góp phần đưa lâm nghiệp Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững trong dài hạn.
Cô kỹ sư 9X trở về quê khởi nghiệp với cây giống cấy mô: Hành trình biến phòng lab nhỏ thành giấc mơ lớn
Rời bỏ công việc ổn định tại một doanh nghiệp lớn ở Đồng Nai sau 5 năm gắn bó, kỹ sư Nguyễn Phượng Hằng (1992, quê xã Long Hưng B, huyện Lấp Vò, Đồng Tháp) quyết định trở về quê để theo đuổi con đường khởi nghiệp với cây giống cấy mô. Quyết định táo bạo ở tuổi 27 ấy đã mở ra hành trình không hề dễ dàng, nhưng đầy hy vọng cho một cô gái trẻ đam mê nông nghiệp hiện đại.
Từ phòng thí nghiệm đến quyết định trở về quê
Tốt nghiệp ngành Công nghệ sinh học, Hằng nhanh chóng tìm được công việc đúng chuyên môn, thu nhập trên 10 triệu đồng/tháng – mức lương đáng mơ ước với nhiều bạn trẻ lúc bấy giờ. Thế nhưng, trong quãng thời gian làm việc tại doanh nghiệp, cô kỹ sư trẻ càng nhận ra một điều: muốn nông nghiệp phát triển bền vững, khâu giống phải sạch bệnh, chuẩn hóa và ứng dụng công nghệ cao.
Nhu cầu thị trường thì lớn, còn nguồn cung giống cấy mô chất lượng lại hạn chế. Sự thiếu hụt ấy thôi thúc Hằng rẽ hướng. Cuối năm 2019, cô quyết định rời bỏ công việc ổn định để quay về Đồng Tháp khởi nghiệp.
https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/10/cay-chuoi-cay-mo-tai-vigen_11zon.webp
Những bước đi đầu tiên đầy khó khăn
Khi bắt tay khởi nghiệp, Hằng chỉ có “hành trang” gồm 5 năm kinh nghiệm và gần 100 triệu đồng. Số vốn này là quá nhỏ để xây dựng một phòng cấy mô đạt chuẩn. Cô phải vay thêm từ gia đình và bạn bè để đầu tư hơn 200 triệu đồng: từ hệ thống chiếu sáng, máy lạnh, lò hấp, hóa chất đến dàn giá nuôi mẫu.
Cơ sở “HF” – tên gọi gợi nhớ đến chính cái tên Hằng – ra đời trong gian phòng thí nghiệm chỉ hơn 20m². Dù nhỏ nhưng đó là nơi cô dành toàn bộ tâm huyết, kiên trì với từng mẫu nuôi, từng lần khử trùng, từng ống nghiệm chứa chồi non.
Cơ hội bất ngờ từ đơn hàng đầu tiên
Ngay sau khi cơ sở đi vào hoạt động, Hằng bất ngờ nhận được đơn hàng hơn 100.000 cây chuối cấy mô, trị giá hơn 230 triệu đồng. Dù vô cùng háo hức, cô vẫn giữ sự thận trọng: cơ sở còn non trẻ, năng lực sản xuất chưa lớn. Để đảm bảo tiến độ và chất lượng, cô chủ động hợp tác với một phòng nuôi cấy mô uy tín khác để cùng thực hiện đơn hàng.
Chuối là loại tương đối “dễ tính” trong cấy mô, tỷ lệ thành công trên 80%. Tuy nhiên, để giống đạt chuẩn, Hằng phải tự tay đi lựa củ giống tốt từ các tỉnh xa, mang về xử lý, khử trùng và nhân chồi trong phòng lab. Cây sau khi ra rễ được chuyển ra môi trường tự nhiên để thuần hóa trước khi giao cho khách hàng.
Nhờ sự chỉn chu đó, lô hàng đầu tiên thành công ngoài mong đợi, trở thành bước đà quan trọng cho thương hiệu HF.
Phát triển đa dạng sản phẩm từ chuối đến kiểng lá
Đến nay, phòng nuôi cấy mô của Hằng có năng lực sản xuất khoảng 30.000 cây giống mỗi tháng. Sản phẩm chủ lực là chuối giống như chuối già, chuối xiêm, chuối sáp – những loại có nhu cầu cao trên thị trường. Ngoài ra, cô còn mở rộng sang các giống nông nghiệp khác như khoai môn, gừng cùng nhiều loại kiểng lá – mảng đang tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây.
Để nâng cao kỹ thuật và chất lượng cây giống, Hằng thường xuyên tham khảo các nguồn tài liệu chuyên môn, trong đó có những trang hướng dẫn kỹ thuật cấy mô và chăm sóc cây trồng uy tín như Vigen – nơi chia sẻ nhiều kiến thức về giống cây, nhân giống mô và kỹ thuật thuần dưỡng, đặc biệt hữu ích cho người làm nghề cấy mô. Bạn đọc có thể tham khảo thêm thông tin tại: https://vigen.vn/
Bên cạnh đó, việc hiểu rõ quá trình chăm sóc cây sau giai đoạn đưa ra ngoài môi trường – vốn rất quan trọng với cây nhân mô – cũng được Hằng trau dồi. Một số tài liệu hướng dẫn về cách chăm sóc cây ổ rồng – cây mô được áp dụng để tăng tỷ lệ sống sau thuần hóa, bạn đọc có thể xem thêm tại: https://vigen.vn/gia-cay-o-rong-cay-mo/
Trưởng thành từ những thử thách
Năm 2021 – thời điểm chịu nhiều ảnh hưởng của dịch COVID-19 – cơ sở HF vẫn tiêu thụ được gần 80.000 cây giống, mang lại doanh thu gần 200 triệu đồng. Đây là tín hiệu tích cực đối với một cơ sở còn non trẻ, nhất là khi thị trường bị gián đoạn bởi dịch bệnh.
Không chỉ tạo nguồn thu cho bản thân, HF còn giải quyết việc làm cho 6 lao động địa phương, góp phần cải thiện thu nhập cho người dân.
Từ đầu 2022 đến nay, cơ sở đã sản xuất – tiêu thụ 30.000 cây và đang tiếp tục thực hiện đơn hàng 20.000 cây. Mục tiêu năm nay của Hằng là đạt 200.000 cây giống – một con số đầy thách thức nhưng phù hợp với tốc độ phát triển hiện tại.
Ghi dấu tại các sân chơi khởi nghiệp
Dự án “Sản xuất và kinh doanh cây giống cấy mô” của Nguyễn Phượng Hằng đã xuất sắc đạt:
Giải Nhì Cuộc thi Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo tỉnh Đồng Tháp
Giải Ba Cuộc thi Khởi nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long
Theo nhận xét của ThS. Lương Nguyễn Duy Thông – Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh Đồng Tháp – dự án có tính khoa học cao, tính ứng dụng lớn và nhiều khác biệt so với các mô hình khởi nghiệp khác trong khu vực. Nếu tiếp tục phát triển, dự án sẽ đóng góp tích cực vào việc nâng cao chất lượng cây giống, cải thiện giống cây trồng để thích ứng với biến đổi khí hậu.
Hành trình của cô kỹ sư trẻ vẫn đang tiếp diễn
Khởi nghiệp từ phòng lab nhỏ, đến nay Nguyễn Phượng Hằng đã tạo được chỗ đứng riêng trong lĩnh vực sản xuất giống cấy mô – lĩnh vực đòi hỏi kỹ thuật cao, sự tỉ mỉ và kiên trì. Câu chuyện của cô là minh chứng rõ ràng rằng khoa học công nghệ có thể đưa nông nghiệp tiến xa, và những người trẻ dám nghĩ dám làm hoàn toàn có thể tạo nên thay đổi.
Hằng vẫn đang tiếp tục hành trình mở rộng cơ sở, cải tiến quy trình, đa dạng hóa giống và hướng tới việc xây dựng thương hiệu cây giống cấy mô uy tín của miền Tây.